2022-03-30 - Astronomes observa un stele distanti

Li Teleskope Spatial Hubble ha observa li stele singli maxim distanti - ye duanti ot miliardes yares lumal fro li Sune. Li lume nu detektet ha bli emise ye dekdu miliardes nin sent miliones yares ante nu, lum es nin sent miliones yares after li komenso del universe. Li difero inter duanti ot miliardes e preske dektri miliardes ha bli kausa per li expansione del universe. Li stele ha bli noma Earendel per li astronomes, kelum signifikad "stele matinal" in ansieni anglum.

2022-03-18 - Proposition re Sahara Occidental

José Manuel Albares, le ministro espaniol de affaires estranie, ha annuciate, que Espania supporta le proposition marocchin a recognoscer Sahara Occidental como un parte de Marocco con un autonomia limitate. Espania ha assi cambiate su attitude - a attinger melior relationes con Marocco. Le proposition ha essite denunciate per gruppos favorante un independentia total de Sahara Occidental. Algeria forsan opponera se al proposition, que facerea Marocco un vicino plus potente. (EH)

2022-03-16 - Reformoj en Kazaĥio

safe-image-1La kazaĥia prezidanto Kasim-Ĵomart Tokajev proponis al la parlamento serion de reformoj, inkluzive de reestablado de la Konstitucia Kortumo, malpliigo de la postulata nombro de anoj por establado de partioj de dudekmil al kvinmil, kaj malpliigo de la nombro de la parlamentanoj deputitaj de la prezidanto. Li diras, ke la celo de tiuj reformoj estas anstataŭigi la ĝisnunan superregadon de la prezidento per respubliko ja regata de la prezidento, sed kun forta parlamento. (KZ)

2022-03-15 - Bellum inter Rossiam et Ucrainam

safe-imageBello Rossico-Ucrainico et pugna Kioviense sæviente, ministri primi Poloniæ Matthæus Morawiecki, Sloveniæ Joannes Janša et Cechiæ Petrus Fiala tramine peregrinant in Kioviam, caput Ucrainicum, ut cum præside Vladimiro Zelenski et ministro primo Dionysio Šmigalj conveniant atque firmamentum securibus et libertati Ucrainæ demonstrent. Regimines civitatis Kioviæ et regionis Kioviensis interdictum exeundi imposuerunt. Pugna Mariupolitana sæviente, cives ex urbe defugiunt. (UA)

2022-03-13 - Negotiationes de pace in Chad

b740c5fcd36a5d6ec2e6b325a306b0c72fcf5852Le junta militar governante Chad (le Concilio Militar de Transition) ha incontrate quaranta-quatro differente armate gruppos rebellante e opponente, includente le Fronte pro le Alternantia e le Concordia in Chad, le Movimento pro le Democratia e le Justitia in Chad, e le Union de Fortias pro le Democratia e le Disveloppamento. Le negotiationes de pace occurre in Doha, Qatar. Le Concilio Militar de Transition dice, que illo ha liberate centos de prisioneros del guerra. (TD)

2022-03-12 - Misila atako kontraŭ Irako

56580880-303Irano lanĉis dek du pafajn misilojn kontraŭ la iraka kurdistana urbo Erbil. Eksplodoj estis raportataj ĉe la usona konsulejo kaj la internacia flughaveno. La misiloj verŝajne estas Fateh-110s. Ne estas raportoj pri vundoj aŭ mortoj. Irakaj sekurecaj oficistoj konfirmis, ke la misiloj estis lanĉitaj el Irano kaj ke pluraj misiloj trafis la usonan konsulejon. (IQ)

2022-03-02 - Autonomia de feminas in Nigeria

000-1-SW7-UMManifestatione pro jures de feminas es participato ab multitudine de mulieres in Abuja, metropole de Nigeria. Hoc manifestatione es facto, postquam serie de emendationes de constitutione, per que jures et autonomia de feminas es expanso, es rejecto ab Conventu Nationale. Secundo emendationes proposito, triginta quinque centesimos de sedes in parlamento et inter rectores de factiones politico es reservato pro feminas, et maritos alieno de feminas Nigeriense potes fi cives. (NG)

2022-02-24 - Guer intr Rusia e Ukraina

safe-imagePresident rusian Vladimir Putin av ordoned operasion militarik a sinemilitarikifikar e sinenasionalsosialistikifikar Ukraina. Putin av et prekauted di "konsekuentieti nokuande vised in histor" pro omni-hom kel eforsero krear menasi pro Rusia. Trupi rusian av intred segment prinsipal de Ukraina, it es et teritorii eksteriore de regioni Krimé, Donetsk e Lugansk, keli avav ya anteriore esed konsidered per Rusia kuale ne-ukrainian. Defendasion per forsi ukrainian av komensed. (UA)

2022-01-13 - Resultates de censu in Tchekia

OLYMPUS-DIGITAL-CAMERA

Li númere de credentes ha astonantmen crescet in Tchekia, quel es un ex li landes minim religiosi in li munde.

In li annu 2011, 14 % del population declarat a(p)partener a un specificat societé religiosi [maxim sovente al E(c)clesie Cat(h)olic] e 7 % del population declarat esser religiosi sin a(p)partener a un specificat societé religiosi (dunc ili declarat „yo crede ye un religion ma yo fide necun institution religiosi“). Dunc totalmen 21 % del population esset religiosi.

In li annu 2021, 13 % del population declarat a(p)partener a un specificat societé religiosi e 9 % declarat esser religiosi sin a(p)partener a un specificat societé religiosi. Dunc totalmen 22 % del population esset religiosi – ye 1 % plu quam ante un decennie.

In li annu 2011, 86 % de tis, queles declarat qualcunc et(h)nicitá, declarat li et(h)nicitá tchek, 7 % declarat li et(h)nicitá moravi (Moravia contene circum 40 % del population), 2 % declarat li et(h)nicitá slovak, 1 % declarat li et(h)nicitá ukrainan e 1 % declarat li et(h)nicitá polonesi.

In li annu 2021, 84 % declarat li et(h)nicitá tchek, 5 % declarat li et(h)nicitá moravi, 1 % declarat li et(h)nicitá slovak e 1 % declarat li et(h)nicitá ukrainan.

Tis, queles declarat li et(h)nicitá tchek, opine, que li bohemes e li moraves es du subgruppes de un et(h)nic gtuppe tchek. Tis, qui declarat li et(h)nicitá moravi, opine, que li bohemes e li moraves es du et(h)nic gruppes separat; ti opinion dunc es minoritari mem in Moravia self. (CZ)

La nombro di religiani astonive kreskis en Chekia, qua esas un ex la maxim senreligia landi dil mondo.

En la yaro 2011, 14 % del habitantaro deklaris adherar a specigita asemblitaro religial (maxim ofte al Eklezio Katolika) e 7 % del habitantaro deklaris esar religiema sen adherar a specigita asemblitaro religial (do li deklaris „me kredas ye religio ma me fidas a nula institucuro religial“). Do totale 21 % dil habitantaro esis religiema.

En la yaro 2021, 13 % del habitantaro deklaris adherar a specigita asemblitaro religial e 9 % deklaris esar religiema sen adherar a specigita asemblitaro religial. Do totale 22 % del habitantaro esas religiema - ye 1 % plu kam ye un yardeko antee.

En la yaro 2011, 86 % de ti, qui deklaris irga etnialeso, deklaris la Cheka etnialeso, 7 % deklaris la Morava etnialeso (Moravia kontenas cirkum 40 % del habitantaro), 2 % deklaris la Slovaka etnialeso, 1 % deklaris la Ukraina nacionaleso e 1 % deklaris la Polona etnialeso.

En la yaro 2021, 84 % deklaris la Cheka etnialeso, 5 % deklaris la Morava etnialeso, 1 % deklaris la Slovaka etnialeso e 1 % deklaris la Ukraina etnialeso.

Ti, qui deklaras la Cheka etnialeso, opinionas, ke la Bohemi e la Moravi esas subgrupi di un Cheka etnio. Ti, qui deklaras la Morava etnialeso, opinionas, ke la Bohemi e la Moravi esas du etnii aparta; ta opninono do esas minoritata mem en Moravia ipsa. (CZ)

2022-01-17 - Turkia changea su nómine a Türkiye

🇹🇷

Turkia vole o(f)ficialmen a(n)nunciar, que li nómine del land deve esser Türkiye ne solmen in turk, ma anc in omni altri lingues. Talmen Turkia va esser simil al land african, quel es nominat li Costa de Ivor in parlada ordinari, ma li diplomates et altri o(f)ficiales deve usar li nómine Côte d'Ivoire, pro que li guvernament ivorian ha prohibit li traductiones ad altri lingues in contextus o(f)ficial.

Li motive del change es, que li habitantes de Turkia (anglesi: Turkey) vole evitar li confusion con li galline del génere Meleagris (anglesi: turkey), benque in mult lingues (includent turk self) it es nóminat galline de India.

Che li Costa de Ivor, li motive del change esset plu practic – li nómine esset tant mutilat per li traductiones a diversi lingues, que li ivorianes ne posset reco(n)nosser, que Elefántcsontpart o Pantai Gading es li nómines de lor land. Che Turkia, li problema de tant grand írreco(n)nossibilitá ne existe.

Noi, occidentalistes ordinari, posse continuar usar Turkia. Solmen li diplomates parlant Occidental, si hay tales, deve adaptar su parlada al desires del guvernament turk.

On anc nullmen changea li facte, que li habitantes del land es nominat turkes e lor lingue prevalent is nominat turk – mem in contextus o(f)ficial. On nequande deve usar formes folli quam türkiyean o türkiyese. Solmen li nómine del land, necós altri, es tuchat per li change. Similmen li habitantes de Côte d'Ivoire es o(f)ficialmen nominat ivorianes, ne côtedivoiranes o côtedivoireses.

Quelc jurnalistes íneducat specula, que li líttere ‚ü‘ va esser problematic e que it va deve esser changeat a ‚u‘, ma to es un nonsense. Li nómine Côte d'Ivoire anc es acceptat con li líttere ô.

Li pronunciation es áncor questionabil. Li pronunciation turk de Türkiye es /týɾcije/. Li diplomates, queles va dever usar li nómine Türkiye, va probabilmen e(f)fortiar laxmen a imitar ti ci pronunciation. Tis, queles ne posse pronunciar ü, va probabilmen refugir a ti vocale, queles li normal parol Turkia contene in li lingue usat – dunc maxim frequentmen /u/ (ma por exemple in anglesi it es /ɜː/, ne /u/). Tis, queles neposse pronunciar /c/, va refugir a /k/. Dunc /tɜːkijɛ/ in anglesi, /tyrkije/ in francesi e german, /turkije/ in mult altri lingues. Li situation va esser interessant in ti lingues, queles contene li turk /c/ - to es por exemple russ, tchek e slovak, ú /c/ es co(n)nosset quam t moll (ть, ť), e hungarian, ú /c/ es co(n)nosset quam k moll (ky). Lingualmen it vell esser co(r)rect a usar ti ci consonante rar, ma li publica íneducat va probabilmen expectar, que anc slaves e hungarianes va usar /k/.

Li Wiktionarium anglesi di, que li normal nómine Turkey es pronunciat /ˈtɜː.ki/, durant que Türkiye es pronunciat /ˈtɜː.ki.jɛ/ in anglesi. Li Wiktionariums de altri lingues es áncor silent. (TR)

Turkia volas oficale anuncar, ke la nomo dil lando devas esar Türkiye ne nur en la Turka, ma anke en omna altra lingui. Tale Turkia esos simila al lando Afrikana, qua nomesas l‘ Ivora Rivo en parolado ordinara, ma la diplomacisti ed altra oficisti devas uzar la nomo Côte d'Ivoire, pro ke la guvernerio Ivoriana interdiktis la traduki ad altra lingui en kuntexti ofical.

La motivo dil chanjo esas, ke la habitanti di Turkia (Angle: Turkey) volas evitar la konfundo kun dindo (Angle: turkey), quankam en multa lingui (inkluzante Ido e la Turka ipsa) ol nomesas ne hano di Turkia, ma hano di India.

Che l‘ Ivora Rivo, la motivo dil chanjo esis plu praktikal – la nomo esis tante mutilata per la traduki a diversa lingui, ke l‘ Ivoriani ne povis rikonocar, ke Elefántcsontpart o Pantai Gading esas la nomi di lia lando. Che Turkia, la trublo di tante granda nerikonocebleso ne existas.

Ni, Idisti Ordinara, povas durar uzar Turkia. Nur la diplomacisti parolanta Ido, se tali existas, devas adaptar sua parolado al deziri dal guvernerio Turkiana.

On anke nulmaniere chanjas la fakto, ke la habitanti dil lando nomesas Turkiani e lia linguo dominacanta nomesas la Turka – mem en kuntexti ofical. On nultempe devas uzar formi fola quale Türkiyeani. Nur la nomo dil lando, nulo altra, tushesas per la chanjo. Simile la habitanti di Côte d'Ivoire oficale nomesas Ivoriani, ne Côtedivoireani.

Kelka jurnalisti needukita spekulas, ke la litero ‚ü‘ esos trubloza e ke ol devos chanjesar ad ‚u‘, ma to esas sensencajo. La nomo Côte d'Ivoire anke aceptesas kun la litero ô.

La pronunco esas ankore questioninda. La pronunco Turka de Türkiye esas /týɾcije/. La diplomacisti, qui devos uzar la nomo Türkiye, probable esforcos laxe imitar ica pronunco. Ti, qui ne povas pronuncar ü, probable refujos a ta vokalo, quan la normal vorto Turkia kontenas en la linguo uzata – do maxim ofte /u/ (ma exemple en l‘ Angla ol esas /ɜː/, ne /u/). Ti, qui ne povas pronuncar /c/, refujos a /k/. Do /tɜːkije/ en l‘ Angla, /tyrkije/ en la Franca e Germana, /turkije/ en multa altra lingui inkluzante Ido. La situeso esos interesiva en ta lingui, qui kontenas la Turka /c/ - to esas exemple la Rusa, la Cheka e la Slovaka, ube /c/ konocesas kom t mola (ть, ť), e la Hungara, ube /c/ konocesas kom k mola (ky). Linguale esus korekta uzar ica konsonanto rara, ma la publiko needukita probable expektos, ke anke Slavi e Hungari uzos /k/.

La Wikivortaro Angla dicas, ke la normal nomo Turkey pronuncesas /ˈtɜː.ki/, dum ke Türkiye pronuncesas /ˈtɜː.ki.jɛ/ en l‘ Angla. La Wikivortari di altra lingui ankore tacas. (TR)

2021-10-09 - Election parlamentari in Tchekia

safe-imageLi election parlamentari in Tchekia ha esset ganiat del conservatives liberal (Spolu) con 28 percentes del votes, sequet del populistes (ANO) con 27 percentes, liberales por-europan con 16 percentes e nationalistes (SPD) con 10 percentes. Li tilnui o(p)position (li liberales e conservatives liberal) posse e vole formar li nov guvernament, támen li morient presidento Miloš Zeman va voler retener li tilnui guvernament del nationalistes e populistes tam longmen quam possibil, causant un crise. (CZ)

2021-10-09 - Elekto parlamental en Chekia

safe-imageL' elekto parlamental en Chekia ganesis dal konservisti liberal (Spolu) kun 28 centimi del voti, sequata dal populisti (ANO) kun 27 centimi, liberali por-Europana (PirSTAN) kun 16 centimi e nacionalisti (SPD) kun 10 centimi. La tilnuna opozantaro (la liberali e konservisti liberal) povas e volas formacar la nova guvernerio, tamen la mortanta prezidantulo Miloš Zeman volos retenar la tilnuna guvernerio dil nacionalisti e populisti tam longe kam posible, efektigante krizo. (CZ)

2021-10-09 - Comitia in Cechia

Bulgaria-oct9202110091019012021100910222320211009141046Cechia comitia habuit usque ad Saturni diem - horam quartam decimam. Factio populistica ANO, gubernaculum ducens usque ad nunc, circa viginti septem centesimas votorum consecuta est, quod maximum est, sed ejus socius (nationalistæ - SPD) nimis debiles sunt. Ergo hæ factiones sinistræ et conservativæ repulsam ferunt. Victrices sunt factiones, quæ politicis dextris et progressui favent, usque ad nunc gubernaculo adversariæ fuerunt et a divitibus et eruditis sustinentur. (CZ)

2021-10-09 - Elektione in Chekia

Bulgaria-oct9202110091019012021100910222320211009141046Li elektione parlamental in Chekia ha fina in saturdie klok dekquar. Li partise populisti ANO, duktere del guvernantaro til nun, have sirk duanti ok sentimes del votos, kelum es maximum, ma len partnere por un koalitione (li nationalistes - SPD) es tro febli. Dunke disi partises sinistri-konservativ ha stretim perda konter partises dextri-progresivisti, til nun in li opositione. Li opositione liberal-europani-verdi es apoyat per riches, edukates e urbanes. (CZ)

2021-10-09 - Electione in Cechia

safe-imageElectione parlamentario in Cechia habe fine in Saturno-die in hora decimo-quarto. Factione populistico ANO, duce de gubernaculo usque ad nunc, habe circum vinginti-novem centesimos de votos, quod es maximo, sed suo socio pro coalitione (nationalistas - SPD) es nimis debile. Ergo isto factiones sinistro-conservativo es breve perdente contra factiones dextro-progressivistico, usque ad nunc in oppositione. Oppositione liberale es sustento ab divites, eruditos et urbanos. (CZ)

2021-10-09 - Selektasion in Cekhia

safe-imagePo selektasion parlamentik in Cekhia, kel av finied in dirun saturndiik in hor deskuart, fraksion sinistristik-konservistik, usk sitempe in guvernatorel, es strete perdant kontr fraksion dekstristik-progresistik, usk sitempe in oposasion. Guvernatorel antielitistik-nasionalistik-komunistik es suported per povri, needukedi e vilajani, durantu ke oposasion libristik-europanistik-verd es suported per riki, edukedi e urbani. (CZ)

Ko radiki de Lojban:
Po cuxna flalu-turni-ciste in Tceko, kel av fanmo in djedi 6 in cacra 14, girzu zunle - dzena-lijda-sarji, usk sitempe in turni, es jarki sirko kontr girzu pritu - crane-klama, usk sitempe in fapro. Turni anti-nobli - natmi-prami - gunka-turni es sarji per pindi, ne-stuca e nurma, durantu ke fapro vrici-krici-curmi - Vropa - crino es sarji per ricfu, stuca e tcadu. (c = sh, x = kh)

2021-09-13 - Violentia in Niger

000-Par2071466Un reporto del Amnestia International, citante altere organizationes, dice, que un numero crescente de infantes es occise e rapte, proque le conflicto in Niger pejora se, principalmente in le region Tillabéri, juxta le frontieras con Mali e Burkina Faso. Le reporto dice, que "un generation cresce circumferte per morte e destruction" e denuncia le brutalitate del Stato Islamic. (NE)

2021-09-12 - Electione in Argentina

FXBT6-IKBB5-OZROSGQFR2-CIOPPYArgentinos habe electione primario pro Camera de Deputatos et Senatu. Gubernaculo centrale-sinistro Peronistico es exspectato perdere multo sedes. Factiones dextro es exspectato acquirere majoritate de sedes. (AR)

2021-09-12 - Educatio in Afghania

58902049-403Abdul Baqi Haqqani, minister scholarum Afghanarum et sodalis motus Taliban, seriem restrictionum pro discipulabus annuntiavit. Auditoria erint segregata, quia "educatio communis discipulorum et discipularum contra religionem Islamicam est". Mulieres et puellæ capitis tegumen gerere debebunt. Haqqani dixit Taliban viginti annos regredi nolle (tunc educatio puellis et mulieribus non licebat), magis Taliban supra hoc, quod hodie est, ædificare vult. (AF)

2021-09-06 - Anstataŭigo de statuo en Meksiko

573e6700-0f9d-411e-b174-639cd1b8eeb8-AP21249539699111La meksikurbestrino Claudia Sheinbaum anoncis en lundo, ke la historia Monumento de la itala esploristo Kristoforo Kolumbo (ESTP) en Paseo de la Reforma, unu el la ĉefaj avenuoj de la urbo, ne revenos, sed estos por ĉiam anstataŭigita per statuo de virino de la indiĝena olmeka civilizo. Ŝi diris, ke la anstataŭigo ne estas provo "forviŝi historion" sed anstataŭe fari "socian justecon". Laŭdire la bronza statuo de Kolumbo estos translokita al malgranda parko en la kvartalo Polanco. (MX)

2021-08-15 - Retirasion eks Afgania

safe-imageDurantu retirasion de trupi de Stati Unied de Amerik eks Afgania, forsi de Taliban av prended guvernasion de Kabul, urb prinsipal afganian, in deskuint august du mil dudesun. Joe Biden (ESFJ), president de Stati United, av konfesed, ke "ist-kos av avenied plu rapide ka noi avav presentimented". (AF)

2021-07-15 - Inundationes in Germania

Windisch-Gebenstorf-Reuss-14-7-2021-bInundationes devastad multi landes europan depos li dekduesmi de julie du mil duanti un, kun sent ninanti six viktimes in Germania, quaranti du in Belgia, du in Rumania, un in Italia e un in Austria. Li inundationes kausad desfunktiones de elektreso, homes blid forsatim evakua, infrastrukture e agrikulture blid damaja. (DE)

2021-06-19 - Novo praeside de Irania

FMISEUOH5-RJ3-TISIDK5-HYK536-IIn mense Junio de anno bis millesimo vicesimo primo, Islamista conservativo Ebrahim Raisi (ISFJ) es electo quam novo praeside de Irania. Electione es participato ab solo quadraginta novem centesimos ex illos, qui habe jure de electione. Candidatos populare es excluso ex electione ab Consilio de Custodes. Ebrahim Raisi es electo ab sexaginta duo centesimos de participantes. Dissensione de decem-tres centesimos de participantes es expresso per electione de "nemine". (IR)

2021-05-30 - Coronavirus in Africa Australi

SA-LockdownHieme in hemisphærio australi adveniente, Cyrillus Ramaphosa præses Austroafricanus rationes contra novam coronaviri undam restringendas Soli die annuntiavit, id erit domu-egressio nocturna interdicta ab hora undecima vespertina usque ad horam quartam matutinam, conventus prohibiti plurium quam centum hominum intus et ducentorum quinquaginta hominum foris, et mandatum tabernarum et similium officinarum non necessariarum post horam decimam vespertinam claudendarum. (ZA)

2021-05-21 - Deskovro di pikturo Nederlandana

private-collecitonL‘ artajo-kolektero Stuart Pivar dicis, ke il rideskovris verko maestral longe-perdita, titulizita „Auvers, 1890“ da Vincent van Gogh, piktistulo Nederlandana posimpresionista. La pikturo nun sendesas al Muzeo di van Gogh en Amsterdam, la chef-urbo Nederlandana, pro ke la muzeo demandis vidar ed autentikigar la pikturo, dop-signatita „Vincent“ e datizita „1890“. Ol esas panoramo quadrata del mozaiko di agri frumentoza dil valo dil urbeto Auvers-sur-Oise proxim Paris. (NL)

2021-05-13 - Risituatione de finalum inter klubes britani

210427120600-01-psg-manchester-united-champions-league-exlarge-169Li Unione de Asosiationes Europan de Futbale ha desise tu risitua li finalum del Lige de Championes inter li klubes angli Manchester City e Chelsea. Lum sal novim es ludet in li duantninesmi del maye du mil duanti un in Estádio do Dragão in Porto, nordi Portugal, malgre ke lum esed planat por li Stadie Olimpial Atatürk in İstanbul. Tamen lum ha deveni nonposibli pro restriktos plu strikti de voyajado, imposit konter Turkia per li guvernantaro britani pro li *koronavirus. (GB)

2021-05-12 - Violentie in Israel e Palestina

safe-imagePos un decision de Israel a evicter alcun residentes palestinian ex ost-Yerushalayim, protestes de palestinianes in li strades, lanciationes de raketes ex li Bande de Gaza contra Israel e aᵗtaccas aeral de Israel contra li Bande de Gaza, ha esset mortat circa ninant civiles e quarant militantes in li Bande de Gaza, six civiles e un soldate in Israel e quin civiles in Cisjordania. In mercurdí, omni stationes del policie in li Bande de Gaza ha esset destructet. (PS)

2021-04-29 - Semikonduktori in Cinesia

https-s3-ap-northeast-1-amazonaws-com-psh-ex-ftnikkei-3937bb4-images-3-6-2-0-33940263-3-eng-GB-CroppMinister laborik de Republik Cinesia (Taivan) av inhibied, ke firmai e intern e ekstern insera labor fasiered in Cinesia *kontinentik, spesiale labor pro industrii de sirkuiti integrifiked e semikonduktori. Ist-kos av venied kausu konfliktositet intr guvernatorel in Taipei e guvernatorel in Peichin, kel fasi rekrutasion de injenieri taivanan a edifisiar sue propr industri semikonduktorik kausu konfliktositet geografiik-politikal ko Stati Unied de Amerik.

2021-04-27 - Protestoj en Ĉado

2021-04-23-T092510-Z-503635631-RC2-L1-N9-KPFQP-RTRMADP-3-CHAD-DEBY-FUNERAL-MACRONPost kiam militista registaro estis transpreninta la potencon de la mortinta ĉada prezidanto Idriss Déby, malgraŭ malpermeso okazis protestoj petantaj transiron al civitana registaro. Almenaŭ du homoj estis mortigitaj en la ĉefurbo Nĝameno kaj tri aliloke en la lando. Virino estis mortigita, kiam kontraŭmilitistaj manifestaciantoj atakis aŭtobuson, kaj viro estis mortigita en la suda parto de la lando. La polico uzis larmigan gason por disigi manifestaciantojn. (TD)

2021-04-26 - *Koronavirus in Turkia

thumbs-b-c-6af87987a97eda2b50b69e158302b16cRecep Tayyip Erdoğan, president de Turkia, av anunsied restriktasion plen de movasion de homi da yovdi usk desseptim de mai, eforsante minuar propagasion de *koronavirus. Sekuantu restriktasioni nov, omni laborerii debero suspendar sue aktiviteti u utilisar labor eks dome, ekseptu laborerii eks-klosed per minister de internaj, per eksempl kamp alimentik e fabriki. Voyajasion intr-urbik sine permit esero inhibied. Transportasion publik operero ye kuinkdes prosenti. (TR)

2021-04-25 - Manifestatione in Francia

3500Manifestationes es participato ab milles de homines in Paris et alio urbes de mundo, postquam id es annuntiato ab Curia de Cassatione de Francia, quod Kobili Traoré, suspecto accusato de homicidio de Sarah Halimi, non es judicato, quia mortificatione es facto, quando illo es in medio de eruptione de delusiones, inducto per cannabe, ergo illo non es culposo de homicidio. Sarah Halimi es mortificato ad causa antisemitico. Kobili Traoré es immigrante Maliense. (FR)

2021-04-17 - Akuzo pri terorismo en Chekia

safe-imageLa guvernerio Chekiana obtenis pruvi shokiva, ke oficiri dil servo sekreta milital Rusiana GRU esis konektita al explozi dil depozeyi municional en Vrbětice, est-Chekia, en la yaro 2014, pro qui du Chekiani esis mortigita e la habitantaro lokal esis terorigata dum plura monati; tale Rusia exekutis operaci violentoza en altra stato suverena. Jan Hamáček, ministerulo provizora di exeterlandaji Chekiana, anuncis, ke il ekpulsis dekeok oficiri dil GRU, qui laboris kom diplomacisti en l' ambasado Rusiana en Praha. Il anke anulis sua voyajo a Moskva, projetita por lundio, kande il esis negocionta pri furniso posibla di Sputnik-i, vacini kontre-koroanvirusal Rusiana, a Chekia. Rusia negas omna akuzi. (CZ)

2021-04-18 - Liga Supera Pedilusoria Europæa

safe-imageDuodecim sodalicia pedilusoria – Arsenal Londiniensis, Chelsea Londiniensis, Liverpolium, City Mancuniensis, United Mancuniensis, Hotspur Tottenhamiensis, Inter Mediolanensis, Juventus Taurinensis, AC Mediolanensis, Atlético Matritensis, Barcino et Real Matritensis – Ligam Superam condendam pro delectis Europæis uni cum aliis pacti erant, ita autem in associationibus pedilusoriis et fautoribus indignationem incitaverunt et mox cogitationem istam pæne omnia renuntiaverunt. (UK)

2021-04-12 - Restriktes ha bli klementisa in Grand Britania e Irlande Nordi

safe-imageRestriktes epidemional ha bli klementisa in li tot Regia Unionat, pro ke un reduktione del nombre del kasus koronavirusal dura. Butikes nonesential, tavernes, gimnastikatories, restorantes, rasatories, sentres komunitatal, libratories e parkes temati ha bli dona li permiso, ke lus darfa riaperta se. On darfa have vakanties inu Anglia kun membres del sam menaje. In Irlande Nordi, on fa li fino del ordino "reste in heme" e skolanes sekundari del yares 8-11 rivada in skoles. (GB)

2021-04-05 - Kritike ha bli kondamna in Arabia Saudi

Sadhan-detention-sister-AreejUn samfamiliane del laborero Abdulrahman al-Sadhan del Lune Kresent Red ha dikte, ke li Korte Krimal Spesialisat del Arabia Saudi had kondamna lo pro terorisme in un prosese sekret ye duanti yares in un prisone e aftru duanti yares de un interdiktione de voyajado. Grupes por jures homal alega, ke li punio es konektet a un pagine anonim in Twitter, vor al-Sadhan questionad pri positiones Saudi pri problemes de jures homal. Lon textes es lum sol, kelum pruva lon kulpe. (SA)

2021-04-03 - Insidia in Jordania

2021-04-03-T193451-Z-1208110386-RC2-JOM9-I94-CB-RTRMADP-3-JORDAN-SECURITY-ARRESTS-JPGViginti homines es capto ab magistratus Jordanico. Membro de familia regale Hassan bin Zaid et præfecto anteriore de curia regale Bassem Awadallah es inter captos. Illos es accusato de insidia ad subversione de rege Abdulla II, qui es sustento ab Arabia Saudito. Cohortes de securitate dic etiam ad principe Husaino filio de Abdulla, herede de regno, quod ullo motus et operationes, que potes es uso ad destinare securitate et stabilitate de Jordania, debe es abstento ab illo. (JO)

2021-04-02 - Krimini milital en Afganistan

AP-21092588574333La guvernerio Usana, sub la prezidantulo Joe Biden, nuligis restrikti kontre kelka membri dil Korto Kriminal Internaciona, exemple la chef-persequistino Fatou Bensouda de Gambia ed advokatulo pri yuri homal Phakiso Mochochoko de Lesoto. Li restriktesis antee dal lora prezidantulo Donald Trump pro inquestar krimini milital en Afganistan e Palestina. La guvernerio di Biden tamen insistas, ke la Korto indijas resortiso judicial, pro ke nek Usa nek Israel esas stati membra. (AF)

2021-04-01 - Ira in Re publica Populari Sinarum

thediplomat-2021-03-31Res publica Popularis Sinarum Civitates Fœderatas Americæ irate monuit, ne lineam rubram transgrederentur, postquam legatus Civitatum Fœderatarum Americæ in Palau Rem publicam Sinarum (Taiwaniam) Jovis die publice viserat. Ita factus est primus legatorum Civitatum Fœderatarum Americæ, qui in officio Rem publicam Sinarum visit ab anno millesimo nongentesimo septuagesimo nono, quando Civitates Fœderatæ Americæ omnia fœdera cum Re publica Sinarum interruperant. (CN)

2021-03-31 - Filipinaj plendoj kontraŭ Ĉinujo

safe-imageFilipinoj diris, ke ĉinuja mara ŝiparo "ekipita per milicoj" nun disvastiĝis al pli larĝaj areoj ene de la filipina ducentmejla ekskluziva ekonomia zono post okupado de la pridisputata Whitsun-rifo, kaj ke la ŝiparo spitis filipinajn postulojn, ke la ŝiparo estu retirita el la filipinaj akvoj. Filipinoj priskribis la ĉeeston de la ŝipoj kiel "svarmantan kaj minacan". Ĉinujaj diplomatiistoj diris, ke la boatoj ŝirmiĝis kontraŭ onda maro, kaj neis la partoprenon de milicoj. (CN)

2021-03-30 - Modifikasion de Leg Fundamentik in Hong Kong

Clip0062-MXF-00-24-15-21-Still001-CopyMembri de Komitet Permanant de Kongres Poplik Nasional Cinesian av voted favoru modifikasioni de Aneks I e II de Leg Fundamentik de Hong Kong a revisar sistem selektasionik. Votasion av esed unanim, inklusive Tam Yiu-chung, delegat sol de Hong Kong. Ist modifikasioni es vised per oposasion kuale akt a ulteriore minuar sie influens po protesti anti-guvernatorelik in temp anuik 2019 e viktoriasion kuasi absolut de oposasion in selektasioni lokik in el sem temp anuik. (CN) (HK)

2021-03-30 - Demisioni en Brazilia

safe-imageYe min kam un dio pos la desengajo dil antea ministrulo defensal, la nova ministrulo defensal Walter Souza Braga Netto en matino mardia renkontris la komandantuli di omna tri branchi dil Trupi Armizita Braziliana (mar-armeo, aer-armeo, sul-armeo), qui anuncis ilia intenco demisionar de ilia ofici tam balde kam nova sucedanti trovesos. L‘ anunco dil demisiono kolektiva alegite esas ago signalonta opozo dal Tupi Armizita kontre irga intervenado milital en politiko. (BR)

2021-03-27 - Manifestatione in Pakistania

safe-imageObstructiones de vigiles es perforato ab plure mille participes de manifestatione in provincia Khyber Pakhtunkhwa de Pakistania septentriooccidentale. Progressu ad Bannu et tandem attactu ad urbe capitale Islamabad es attemptato ab illos. Investigatione ab gubernaculo ad causa de mortes de quatuor juvenes juxta Janikhel in districto Bannu es postulato ab illos. Participes de manifestatione dic, quod juvenes supradicto jam es torto et occiso ab cohortes de securitate. (PK)

2021-03-27 - Sanctiones in Sinis

safe-imageMinisterium rerum externarum Rei publicæ Popularis Sinarum sanctiones contra præsidem et præsidem vicarium Commissionis Civitatum Fœderatarum Americæ pro Religionis Libertate Internationali et legislatorem Canadensem Michaëlem Chong imposuit. Sanctiones a gubernaculo Rei publicæ Popularis Sinarum impositæ sequuntur sanctiones contra Rem publicam Popularem Sinarum a Civitatibus Fœderatis Americæ, Unione Europæa, Britanniis et Canada prius hoc hebdomade impositas causa transgressionum indictarum jurum Uigurorum in regione autonoma Xinjiangensi Sinarum occidentalium. (CN)

2021-03-23 - Akusasion in Birmania

800Durantu konferasion presik in Nepyido, urb prinsipal birmanian, forsi armed defendav resumetasion de *junta (konsilierel guvernant de diktatoria militarik) e dikav, ke shef eksmoved Aun San Su Ci esav korumped e no-honest. Noun prov de ist akusasioni av esed ofred, ekseptu atest registred de Phyo Min Tein, eks-koleg de Aun San Su Ci, kel av esed prisoned per forsi militarik da komens de subvertasion de stat. Movasion de no-obediantitet sivil es intred per homi mult. (MM)

2021-03-17 - Elekto in Nederlande

Den-Haag-17-03-2021-D66-lijsttrekker-Sigrid-Kaag-verneemt-de-uitslag-van-de-eerste-exit-poll-in-hetLi liberales konservativ (li Partise Populari por Liberitate e Demokratia) del chef-ministre aktual nederlandani Mark Rutte ha fini unesmi in li elekto general in merkurdie, kun 34 ek 150 stules. Liberales sosial (Demokrates 66) ha fini duesmi, ganantim 24 stules, kelum es lesen maxim bon resulte ultem. Rekordi 17 partises ha invada li duesmi chambre del states general. Li nationalistes (li Partise por li Liberitate) de Geert Wilders resta li triesmi maxim grandi partise. (NL)

2021-02-07 - Ebolo en la Demokratia Respubliko Kongo

4a94cf33a7121b57b8eee5eef9b29850595c831eLa ministerio de sano de la Demokratia Respubliko Kongo anoncis "revigliĝon" de la ebola viruso en la orienta flanko de la lando post kiam oni estis informinta, ke virino tie mortis pro la malsano je kvar tagoj antaŭe. La anonco venas je tri monatoj post kiam la Monda Organizaĵo pri Sano deklaris finon de la ebola epidemio en la Provinco Ekvatora en la okcidento de la lando. La okcidentafrika ebola krizo mortigis pli ol dek mil homojn inter la jaroj 2013 kaj 2016. (CD)

2021-02-07 - Pasusus nucleares in Irania

safe-imageIntra colloquium cum classis aëriæ strategis, summus dux Iranicus Ali Khamenei Iraniæ rationem finalem et irreversibilem de contractu anno bis millesimo decimo quinto facto enuntiavit, dicens Iraniam omnes passus nucleares reversuram esse, si Civitates Foederatæ Americæ omnes sanctiones resolverint. Dixit quoque Iraniam obligationibus suis ex contractu stetisse, accusans Civitates Foderatas Americæ et tres civitates Europæas fidei datæ exsolvendi nollendi. (IR)

2021-02-05 - Paca procezo en Libio

64-295Libiaj rivaloj akordiĝis pri registaro agonta ĝis elekto. Tio estas parto de paca procezo post la libia enlanda milito. Delegitoj de la Libia Politika Dialoga Forumo subtenata de la Unuiĝintaj Nacioj voĉdonis en Ĝenevo, Svisio, por elekti Mohammad Junes Menfi kiel la prezidanton de la Prezidanta Konsilio kaj la komerciston Mohammed Dbaiba kiel la ĉefministron, venkante la prezidanton de la Ĉambro de Reprezentantoj Aguila Saleh kaj la ministron pri internaj aferoj Fati Baŝaga. (LY)

2021-02-05 - Koronaviruso en Bahrain

2460646-1472791251La guvernerio Bahrainana imperis, ke omna gimnastikeyi endoma, lecioni gimanstikal endoma, hali sportal e balno-baseni klozesez por du semani depos sundio por impedar la koronaviruso difuzar su. Ol anke permisis, ke sepadek centimi ek l‘ employati dil enti ed institucuri guvernerial laborez de sua hemi. La guvernerio Grekiana impozis ekiro-interdikto e klozis omna skoli sekundara por dek dii depos saturdio en Attiki, sud-Grekia, e Thessaloniki e Khalkidiki, nord-Grekia. (BH)

2020-W46 - Koronavirus in Korea Sudi

People-wearing-face-masks-to-help-protect-against-the-spread-of-the-coronavirus-feed-pigeons-on-a-stIn venerdie, Korea Sudi ha komensa amendisa homes, keles non porta maskes in spaties publik. Segun li nov regles, homes kaptat sin maskes in spaties publik sal afronta amendes til sent mil wones (six sent yuanes), durant ke operateres de dis spaties sal afronta amendes til tri miliones wones (duanti mil yuanes). Dilli, India nordi, ha raporta sent okanti quar nov morios pro li koronavirus in un die, kelum es li maxim grandi nombre depos kand li epidemione had komensa. (KR)

2020-W42 - *Koronavirus in Rusia

file-photo-ambulances-are-seen-parked-outside-a-hospital-for-patients-infected-with-coronavirus-diseIn diurn marsdiik, Rusia av raported destri mil oktsent seksdesokt kasui de *koronavirus, kekos es numr leplu grand in un diurn, pusante numr total de infektasioni a milion trisent dudesseks mil sent septdesokt. Rusia av raported et dusent kuatrdeskuatr morti, pusante numbr total de morti a dudesdu mil novsent seksdesseks. Ministr prim de Polonia av anded a kuaranten po okurasion proksim ko person proved positiv di *koronavirus. Singapur av raported noun kasui nov. (RU)